भीमाशंकर मंदिर

कसे पोहोचाल

• विमानाने

  पुणे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ सुमारे 125 किमी दूर आहे. पुण्याहून भीमाशंकरसाठी टॅक्सी आणि बस सुटतात.

• रेल्वेने

  कर्जत हे सर्वात जवळचे स्टेशन असून ते सुमारे 65 किमी दूर आहे, तिथून पुढे टॅक्सी आणि बस मिळतात. बहुतेक यात्रेकरू रेल्वेने पुण्याला जातात आणि तिथून सुमारे 110 ते 125 किमी रस्त्याने प्रवास करतात.

• रस्त्याने

  भीमाशंकर पुण्यापासून सुमारे 125 किमी, मुंबईपासून 223 किमी आणि नाशिकपासून 230 किमी आहे. या तिन्ही ठिकाणांहून राज्य परिवहन महामंडळाच्या बस आणि खासगी कॅब जातात.

महत्त्वाचे नियम

• मंदिरात प्रवेश करण्यापूर्वी भाविकांनी स्नान करून स्वच्छ कपडे घालावेत, असे ट्रस्ट सांगते.
• मंदिरात आणि मंदिर परिसरात पादत्राणांना परवानगी नाही.
• आत हेल्मेट आणि टोपी काढावी लागते, आणि गाभाऱ्याजवळ शांतता राखणे अपेक्षित आहे.
• मांस, मद्य, नशेचे पदार्थ आणि शस्त्रे परिसरात आणता येत नाहीत.
• ट्रस्टच्या सल्ल्यानुसार जड दागिने किंवा जास्त रोख रक्कम सोबत नेऊ नका.

भाविक इथे का येतात

भीमाशंकर हे शंकराच्या बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक आहे. ते पुण्यापासून सुमारे 110 किमी वर, सह्याद्रीच्या जंगलातील डोंगरांत आहे. मंदिराच्या पायऱ्यांजवळच्या एका लहान कुंडातून भीमा नदीचा उगम होतो. 2026 मध्ये बांधकामामुळे ट्रस्टने दर्शनाच्या वेळा मर्यादित केल्या आहेत, त्यामुळे प्रवासापूर्वी त्यांची वेबसाइट तपासा.

ट्रस्ट त्रिपुरासुराची कथा सांगते. भीमाशंकरच्या जंगलात तप करून त्रिपुरासुराने शिवाकडून जवळजवळ अमरत्वाचे वरदान मिळवले. ते वरदान त्याने लोकांच्या भल्यासाठी वापरायचे होते. पण त्याला त्या वचनाचा विसर पडला आणि तो लोकांना व देवांना त्रास देऊ लागला. पार्वतीसह शिवाने येथे कमलजा माता म्हणून पूजा केली आणि कार्तिक पौर्णिमेला त्रिपुरासुराचा नाश केला. ती पौर्णिमा आजही त्रिपुरारी पौर्णिमा म्हणून ओळखली जाते.

परंपरेनुसार युद्धानंतर विश्रांती घेत असताना शिवाच्या घामातून भीमा नदी निर्माण झाली. देवांनी त्यांना येथेच राहण्याची विनंती केली, आणि ते स्वयंभू ज्योतिर्लिंग म्हणून राहिले. त्रिपुरासुराच्या पत्नी डाकिनी आणि शाकिनी यांनाही शिवाने आशीर्वाद दिले, म्हणूनच जुन्या ग्रंथांत या ठिकाणाला डाकिन्यं भीमाशंकरम् असे म्हटले आहे.

दगडी मंदिर 13 व्या शतकापर्यंत जाते आणि त्यात नागर शैली व हेमाडपंती दगडी काम एकत्र आहे. 18 व्या शतकात नाना फडणवीस यांनी सभामंडप आणि शिखर सुधारले. चिमाजी अप्पांनी 1739 मध्ये वसई किल्ल्यावरून आणलेली मोठी घंटा दिली, आणि छत्रपती शिवाजी यांनी मंदिराच्या देखभालीसाठी एक गाव दिले.

सण-उत्सव

• फेब्रुवारी किंवा मार्चमहाशिवरात्री

  मोठी यात्रा, संध्याकाळी 7:30 वाजता महाआरती आणि रात्री 10 वाजता पालखी मिरवणूक.

• जुलै ते ऑगस्टश्रावण महिना

  मंदिर बराच वेळ खुले राहते, आणि सोमवारी प्रचंड गर्दी होते.

• कार्तिक पौर्णिमा, साधारणपणे नोव्हेंबरत्रिपुरारी पौर्णिमा

  शिवाचा त्रिपुरासुरावरील विजय साजरा होतो, हा मंदिराचा मुख्य उत्सव.

• सप्टेंबर किंवा ऑक्टोबरविजयादशमी

  दुपारी विशेष पोशाख आणि संध्याकाळी पालखी मिरवणूक.

भेटीसाठी सूचना

• शांत दर्शनासाठी सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी जा, आणि वयस्कर पालकांसोबत श्रावणातील सोमवार टाळा.
• मंदिर रस्त्यापासून पायऱ्या उतरून खाली आहे, त्यामुळे गुडघे कमकुवत असलेल्यांसाठी जास्त वेळ ठेवा.
• पावसाळ्यात जंगलातील वाटा निसरड्या होतात, म्हणून चांगली पकड असलेले बूट घाला.
• हनुमान तलाव आणि गुप्त भीमाशंकर प्रत्येकी सुमारे 2 किमी दूर आहेत; गुप्त भीमाशंकरला फक्त जंगलातील वाटेने पायी पोहोचता येते.
• बस स्थानकाजवळचा मुंबई पॉइंट सुमारे 3,000 फूट उंचीवरून कोकणाचे दृश्य दाखवतो.

लोकांचे प्रश्न