रेणुका देवी मंदिर, माहूर

कसे पोहोचाल

• विमानाने

  नांदेड विमानतळ सुमारे 130 किमी दूर आहे. नांदेडहून माहूरसाठी टॅक्सी आणि बस धावतात.

• रेल्वेने

  किनवट स्टेशन सुमारे 50 किमी दूर आहे. नांदेड रेल्वे स्थानकावरून अधिक गाड्या धावतात, मुंबई आणि पुण्याहूनही, आणि तिथून माहूरसाठी बस आहेत.

• रस्त्याने

  नांदेड, यवतमाळ, नागपूर, किनवट आणि पुसद येथून राज्य परिवहन महामंडळाच्या बस धावतात. वाहनचालक NH161 आणि SH224 हे रस्ते वापरतात.

महत्त्वाचे नियम

• डोंगरमाथ्यावरील मंदिरांपर्यंत सुमारे 200 ते 250 दगडी पायऱ्या चढाव्या लागतील.
• मंदिराच्या पायऱ्यांआधी पादत्राणे काढा आणि सभ्य पोशाख करा.

भाविक इथे का येतात

नांदेड जिल्ह्यातील माहूर येथील रेणुका देवी मंदिर डोंगरावर उभे आहे. हे महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तिपीठांपैकी एक आहे. परशुरामाची आई रेणुका हिलाच एकवीरा असेही म्हणतात. तिची स्वयंभू मूर्ती आहे, जमिनीच्या वर फक्त देवीचे मस्तक दिसते.

रेणुका ही ऋषी जमदग्नी यांची पत्नी आणि परशुरामाची आई होती. सर्वात प्रसिद्ध कथेनुसार जमदग्नींनी आपल्या मुलांना तिला ठार मारण्याची आज्ञा दिली. चार मुलांनी नकार दिला. परशुरामाने आज्ञा पाळली आणि तिचे मस्तक तोडले. नंतर त्याने वडिलांना तिला आणि भावांना पुन्हा जिवंत करण्यास सांगितले, आणि जमदग्नींनी तसे केले.

देवी गीतेत सह्याद्रीतील मातृपुराचा उल्लेख आहे, जिथे रेणुका राहते. माहूर, पूर्वी मातृपुर किंवा मातापूर नावाने ओळखले जाई, हेच ते ठिकाण आहे. येथील मूर्ती स्वयंभू आहे, आणि जमिनीच्या वर फक्त देवीचे मस्तक दिसते. महाराष्ट्र पर्यटन माहूरला शक्तिपीठांमध्ये गणते, जिथे सतीच्या देहाचा एक भाग पडला असे मानले जाते.

हे मंदिर यादव काळातील असून ते सुमारे 12 ते 13 वे शतक मानले जाते. माहूर हे दत्तात्रेयांचे जन्मस्थान मानले जाते. त्यांचे मंदिर आणि त्यांची आई अनसूया यांचे मंदिर शेजारच्या दोन डोंगरांवर आहे, त्यामुळे अनेक भाविक एकाच प्रवासात तिन्ही मंदिरे पाहतात.

सण-उत्सव

• सप्टेंबर किंवा ऑक्टोबरदसरा आणि नवरात्र

  माहूरमधील सर्वात मोठा काळ, विजयादशमीला मोठी यात्रा भरते.

• मार्च किंवा एप्रिलचैत्र नवरात्र

  नऊ दिवस विशेष विधी आणि मिरवणुका.

• डिसेंबरदत्त जयंती (दत्त पौर्णिमा)

  दत्तात्रेय मंदिरात होते, भाविकांसाठी महापूजा आणि महाप्रसादाचे जेवण.

भेटीसाठी सूचना

• पावसाळ्यात पायऱ्या निसरड्या होतात, आणि एप्रिल ते जून उन्हाळा खूप असतो, म्हणून सकाळचा थंड वेळ निवडा.
• वृद्ध पालकांनी तिन्ही डोंगरावरील मंदिरांच्या मध्ये विश्रांती घ्यावी, एकाच वेळी चढू नये.
• माहूर गावात मुक्काम करा, तिथे लॉज, हॉटेल आणि सरकारी विश्रामगृहे आहेत.
• माहूरगड किल्ला मंदिरापासून सुमारे 2 किमी आहे, आणि उनकेश्वर गरम पाण्याचे झरे सुमारे 50 किमी.
• नांदेडचा हजूर साहिब गुरुद्वारा, सुमारे 130 किमी दूर, त्याच प्रवासात पाहता येतो.

लोकांचे प्रश्न