त्र्यंबकेश्वर मंदिर

कसे पोहोचाल

• विमानाने

  सर्वात जवळचे विमानतळ ओझर येथे नाशिक विमानतळ आहे. मुंबईच्या छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर खूप जास्त उड्डाणे आहेत.

• रेल्वेने

  नाशिक रोड स्टेशन सुमारे 39 km दूर असून ते सर्वात जवळचे रेल्वे स्थानक आहे. मुंबई आणि इतर शहरांमधून तिथे वारंवार गाड्या येतात.

• रस्त्याने

  त्र्यंबक नाशिकपासून सुमारे 28 km आहे. नाशिक आणि जवळच्या शहरांमधून राज्य परिवहन बसेस आणि खासगी टॅक्सी नियमितपणे धावतात.

महत्त्वाचे नियम

• सर्वसाधारण दर्शन मोफत आहे. पैसे देऊन घेतलेला देणगी दर्शन पास ट्रस्टच्या वेबसाइटवर आणि मंदिराच्या काउंटरवर मिळतो.
• देणगी दर्शन पास हस्तांतरित करता येत नाही. तो फक्त बुक केलेल्या तारखेलाच वैध असतो आणि शेवटची प्रवेश वेळ रात्री 9 आहे.
• ओळखीचा पुरावा तयार ठेवा, कारण पास बुक करताना ट्रस्ट तो मागते.
• रुद्राभिषेक किंवा लघुरुद्र पूजा आणि ट्रस्टच्या अतिथिगृहातील खोल्या फक्त trimbakeshwartrust.com वरूनच बुक करा, कारण अनेक खासगी साइट्स अधिकृत असल्यासारख्या दिसतात.

भाविक इथे का येतात

त्र्यंबकेश्वर मंदिर नाशिकपासून सुमारे 28 km अंतरावर त्र्यंबक येथे आहे. ब्रह्मगिरी डोंगराच्या पायथ्याशी, जिथे गोदावरी उगम पावते. हे बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक असून त्याच्या शिवलिंगाला ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव यांची तीन मुखे आहेत. दर्शन पहाटे 5:30 ते रात्री 9 पर्यंत चालते.

त्र्यंबकेश्वर हे शिवाच्या बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक आहे. याचे वेगळेपण शिवलिंगात आहे. त्यावर ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव यांची तीन लहान मुखे आहेत. शिवलिंगावर रत्नजडित मुकुट आहे, जो पांडवकाळातला असल्याचे भाविक मानतात.

मंदिर ब्रह्मगिरी डोंगराखाली, ब्रह्मगिरी, नीलगिरी आणि कालगिरी या डोंगरांच्या मध्ये आहे. आख्यायिकेनुसार गौतम ऋषींना फसवून गोहत्येच्या पापात अडकवले गेले. त्यांनी येथे शिवाची प्रार्थना केली, तेव्हा शिवाने त्यांच्या शुद्धीसाठी गंगेला गोदावरी म्हणून वाहू दिले. कुशावर्त कुंड हे नदीचे उगमस्थान मानले जाते आणि दर्शनापूर्वी यात्रेकरू तिथे स्नान करतात.

सध्या दिसणारे काळ्या दगडाचे मंदिर तिसरे पेशवे बाळाजी बाजीराव यांनी जुन्या देवळाच्या जागी बांधले. ते 16 फेब्रुवारी 1756 रोजी महाशिवरात्रीला खुले झाले. त्र्यंबक येथेच संत निवृत्तिनाथ यांनी समाधी घेतली. ते संत ज्ञानेश्वरांचे मोठे बंधू आणि गुरू होते. त्यांच्या यात्रेसाठी वारकरी लाखोंच्या संख्येने जमतात.

सण-उत्सव

• फेब्रुवारी किंवा मार्चमहाशिवरात्री

  त्र्यंबकराजाची पालखी गावातून जाते, आणि रात्री 10 ते मध्यरात्री कीर्तन होते.

• ऑक्टोबर किंवा नोव्हेंबरकार्तिक पौर्णिमा

  त्र्यंबकराजाची रथातून मिरवणूक निघते आणि संध्याकाळी 7:30 वाजता दीपमाळ प्रज्वलित केली जाते.

• जुलै ते ऑगस्टश्रावण महिना

  नागपंचमी आणि नारळी पौर्णिमेला देवाची विशेष सजावट केली जाते.

• 31 ऑक्टोबर 2026 ते 24 जुलै 2028सिंहस्थ कुंभमेळा

  ध्वजारोहण 31 ऑक्टोबर 2026 रोजी होईल. त्र्यंबकेश्वरचे मुख्य अमृत स्नान 12 सप्टेंबर 2027 रोजी आहे.

भेटीसाठी सूचना

• सिंहस्थाच्या स्नानाच्या दिवशी प्रचंड गर्दी असते, म्हणून वृद्ध पालकांसाठी त्या तारखा टाळून भेटीचे नियोजन करा.
• ट्रस्टच्या शिवप्रसाद भक्त निवासात 24 खोल्या आणि लिफ्ट आहे, जी वृद्ध यात्रेकरूंसाठी उपयोगी आहे.
• ब्रह्मगिरी किल्ल्यावर उत्तर बाजूने सुमारे 400 पायऱ्या चढाव्या लागतात, म्हणून वृद्ध व्यक्ती गावात राहणे पसंत करू शकतात.
• जवळच अंजनेरी डोंगर आहे, जिथे हनुमानाचा जन्म झाल्याचे मानले जाते. तिथे भेट देणे योग्य आहे.
• जून ते सप्टेंबरमध्ये डोंगर हिरवेगार असतात, पण आरामदायी भेटीसाठी ऑक्टोबर ते मार्च सोपे आहे.

लोकांचे प्रश्न