विठोबा मंदिर

कसे पोहोचाल

• विमानाने

  पुणे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हे जवळचे विमानतळ असून ते सुमारे 210 किमी दूर आहे.

• रेल्वेने

  पंढरपूर रेल्वे स्थानक 2 किमी दूर आहे, आणि बोहाळी 15 किमी दूर आहे.

• रस्त्याने

  महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाचे बस स्थानक मंदिरापासून सुमारे 1 किमी आहे. रस्त्याने सोलापूर 72 किमी दूर आहे.

महत्त्वाचे नियम

• सर्व भाविकांना विठोबाच्या मूर्तीच्या चरणांना स्पर्श करता येतो.

भाविक इथे का येतात

पंढरपूर येथील विठोबा मंदिर हे विष्णूचे रूप असलेल्या विठोबांचे मुख्य पूजास्थान आहे. येथे त्यांच्या पत्नी रखुमाईचीही पूजा होते. हे वैष्णव परंपरेच्या 108 अभिमान क्षेत्रांपैकी एक असून महाराष्ट्रातील वारकरी पंथाचे आवडते स्थान आहे. पंढरपूर मुंबईपासून 360 किमी आहे.

विठोबा हे विष्णूचे रूप आहे, आणि हे मंदिर त्यांच्या पत्नी रखुमाईसह त्यांच्या पूजेचे मुख्य केंद्र आहे. भाविक पुंडलिकाची दंतकथा सांगतात. पुंडलिक आपल्या वृद्ध आई-वडिलांची सेवा करत असताना देव त्यांच्याकडे आले. पुंडलिकाने देवाला उभे राहण्यासाठी बाहेर वीट फेकली आणि त्यांचे काम संपेपर्यंत थांबायला सांगितले. नंतर त्यांनी देवाला पृथ्वीवर राहून खऱ्या भक्तांना आशीर्वाद देण्याची विनंती केली. देवाने ती मान्य केली आणि विठोबाचे रूप धारण केले.

शिलालेखांवरून मंदिराचा काळ समजतो. 1189 च्या एका शिलालेखात या जागी त्याच वर्षी उभारलेल्या एका छोट्या विठोबा मंदिराची नोंद आहे. 1237 च्या दुसऱ्या शिलालेखात राजाने बांधलेल्या मंदिराच्या प्रवेशद्वाराचे वर्णन आहे. 1273 ते 77 च्या शिलालेखांत आधीच्या मंदिराच्या जागी बांधलेल्या मंदिराची नोंद आहे.

सध्याची इमारत मुख्यतः 17 व्या शतकात किंवा नंतर बांधली गेली असून ती उत्तरकालीन दख्खन शैलीत आहे. तिच्यावर घुमटाचे नक्षीकाम आणि पाकळ्यांसारख्या कमानी आहेत. मंदिराचे सहा मुख्य भाग आहेत, आणि सुरुवात लहान मुक्ती मंडपापासून होते. वारकरी पंथात या मंदिराला विशेष स्थान आहे, आणि दरवर्षी 2 कोटींहून अधिक भाविक येथे येतात.

सण-उत्सव

• जून-जुलैआषाढी एकादशी

  वारकरी दिंडी नावाच्या गटांनी पंढरपूरकडे चालत जातात, आणि संपूर्ण शहर गजबजून जाते.

• ऑक्टोबर-नोव्हेंबरकार्तिकी एकादशी

  वारकरी पुन्हा दिंडी मिरवणुकीत पंढरपूरकडे जातात, आणि संपूर्ण शहर गजबजून जाते.

भेटीसाठी सूचना

• संत पुंडलिक यांना समर्पित पुंडलिक मंदिर हे पंढरपूरमधील सर्वात पूजनीय स्थळांपैकी एक आहे.
• पंढरपूरपासून 50 किमी असलेला सांगोला किल्ला इतिहासाची आवड असलेल्या प्रवाशांसाठी योग्य आहे.

लोकांचे प्रश्न