पाली येथील बल्लाळेश्वर मंदिर

कसे पोहोचाल

• विमानाने

  मुंबई विमानतळ हे नेहमीचे प्रवेशद्वार आहे. पाली मुंबईपासून रस्त्याने सुमारे 110 किमी आहे.

• रेल्वेने

  रोहा हे सर्वात जवळचे रेल्वे स्थानक आहे, सुमारे 28 किमी अंतरावर. रोह्याहून पालीसाठी बस आणि टॅक्सी धावतात.

• रस्त्याने

  मुंबईहून मुंबई-गोवा महामार्गाने नागोठणे गाठा आणि तिथून पालीसाठी वळा. पुणे सुमारे 120 किमी अंतरावर आहे, आणि दोन्ही मार्गांवर राज्य परिवहन महामंडळाच्या बस धावतात.

महत्त्वाचे नियम

• ट्रस्टच्या प्रथेनुसार श्री बल्लाळेश्वराच्या आधी श्री ढुंढिविनायकाचे दर्शन घ्या.
• भाविक सकाळी 5:30 ते दुपारपर्यंत मंदिराच्या पुजाऱ्यासोबत गाभाऱ्यात स्वतः पूजा करू शकतात.
• गाभाऱ्यातील त्या पूजेसाठी ट्रस्ट पारंपरिक सोवळे पोशाख घालण्याची विनंती करते.
• भक्त निवासमध्ये राहणाऱ्या पाहुण्यांनी फोटो ओळखपत्र सोबत ठेवावे. मद्य आणि मांसाहारी अन्नाला परवानगी नाही.

भाविक इथे का येतात

रायगड जिल्ह्यातील पाली येथील बल्लाळेश्वर मंदिर हे महाराष्ट्रातील गणपतीच्या आठ अष्टविनायक मंदिरांपैकी एक आहे. भक्तावरून नाव मिळालेले हे एकमेव मंदिर आहे, कारण ते बल्लाळ या बालभक्ताच्या नावाने ओळखले जाते. दर्शन रोज पहाटे 5 ते रात्री 10:30 असे चालते, आणि रात्री 8 वाजता आरती होते.

ट्रस्ट ही कथा गणेश पुराण आणि मुद्गल पुराणातून सांगते. आजची पाली असलेल्या पल्लीपूर गावात व्यापारी कल्याण आणि त्यांची पत्नी इंदुमती यांना बल्लाळ नावाचा मुलगा झाला. लहान असताना तो मित्रांना जंगलात घेऊन जाई आणि तिथे एका दगडाची गणेश म्हणून पूजा करी. रागावलेल्या पालकांनी तक्रार केली. कल्याणने छोटे देऊळ फोडले, दगड फेकून दिला, मुलाला मारले आणि त्याला झाडाला बांधले.

बल्लाळ प्रार्थना करत राहिला. गणेश प्रकट झाला, त्याची सुटका केली आणि त्याच्या जखमा बऱ्या केल्या. बल्लाळने त्याला भक्तांसाठी याच जागी राहण्याची विनंती केली. गणेशाने ती मान्य केली आणि स्वतःच्या नावाआधी भक्ताचे नाव घेत बल्लाळ विनायक हे नाव धारण केले. नंतर ते एका खडकात विलीन झाले, जो श्री बल्लाळेश्वर म्हणून पूजला जातो.

कल्याणने फेकून दिलेला दगड म्हणजे श्री ढुंढिविनायक. त्याचे तोंड पश्चिमेकडे आहे आणि प्रथा अशी आहे की आधी ढुंढिविनायकाचे दर्शन घ्यावे. मुख्य मूर्तीचे तोंड पूर्वेकडे आहे, त्यामुळे सकाळचा सूर्यप्रकाश तिच्यावर पडतो. तिची सोंड डावीकडे वळलेली आहे आणि डोळे व नाभी हिऱ्यांनी जडवलेली आहेत. दगडी मंदिर 1760 च्या दशकात पेशव्यांच्या फडणीस घराण्याच्या काळात आकाराला आले. सभामंडप 1902 ते 1908 दरम्यान जोडला गेला.

सण-उत्सव

• ऑगस्ट किंवा सप्टेंबरभाद्रपद मासोत्सव

  भाद्रपदातील गणेश चतुर्थीभोवती होणारा ट्रस्टचा मुख्य उत्सव.

• जानेवारी किंवा फेब्रुवारीमाघ मासोत्सव

  माघ महिन्यातील उत्सव, वर्षातील दुसरा मोठा सोहळा.

• दर महिन्यालाप्रत्येक चतुर्थी

  संध्याकाळचे पंचामृत स्नान, आरती, पालखी आणि मंत्रपुष्प.

भेटीसाठी सूचना

• दिव्यांग आणि 80 वर्षे व त्यावरील ज्येष्ठांसाठी ट्रस्ट ई-पास दर्शनाची सोय करते.
• मंदिरात सकाळी सुमारे 11 ते दुपारी 2:30 दरम्यान प्रसाद भोजन दिले जाते.
• ट्रस्टच्या दोन भक्त निवास इमारतींमध्ये खोल्या, वसतिगृह आणि लिफ्ट आहेत, त्या अधिकृत संकेतस्थळावर ऑनलाइन बुक करता येतात.
• शांत दर्शनासाठी चतुर्थी आणि दोन उत्सवाच्या महिन्यांपासून दूर, एखादा साधा आठवड्याचा दिवस निवडा.
• सरसगड किल्ला मंदिराजवळ आहे, आणि सुधागड किल्ला सुमारे 25 किमी अंतरावर आहे.

लोकांचे प्रश्न